LGBTİ+ hüquq müdafiəçiləri trans icmasının həbsinə etiraz ediblər

Dünən, mayın 23-də LGBTİ+ fəalları transların saxlanılmasına etiraz etmək üçün toplaşıblar.

Mayın 22-də sosial şəbəkələrdə Bakının Xətai rayonunda polislə üç trans qadının qarşıdurmasını əks etdirən videolar yayılıb. 

Görüntülərdə transların polislə mübahisədən sonra saxlanılması əks olunub. Trans fəallardan birinin Meydan TV-yə verdiyi açıqlamaya görə, mayın 22-də baş verən insident polisin trans qadınların şərəf və ləyaqətinə hörmətsizlik və alçaldılması ilə bağlı olub. 

Saxlanılan şəxslərin azadlığa buraxılması tələbi ilə LGBTİ+ hüquqlarını müdafiə edən fəallar 37-ci Polis Bölməsinin qarşısına toplaşıblar. Onların arasında Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansının fəalları Əli Məlikov, Cavid Nəbiyev və bir neçə nəfər də olub. Onlar da sonradan polis tərəfindən saxlanılıblar.

Meydan TV/Fəalların aksiyası

Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) Meydan TV-yə verilən məlumata görə, faktla bağlı araşdırma aparıldığını təsdiqləyib. 

Vəkil Zibeydə Sadıqova bildirib ki, Xətai rayonu 37-ci Polis Bölməsinin qarşısında saxlanılan Cavid Nəbiyev və Əli Məlikov hazırda 36-cı Polis Bölməsində saxlanılır.

Polis bölməsi onların həbsinin konkret səbəblərini açıqlamayıb.

İşsiz translar

Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansı olaraq “Ədalət və Hamı Üçün Müdafiə!” şüarımızla başladığımız 17 may həftəsinin 2-ci podkastını yayımlayırıq. Biz, könüllümüz Alvi və trans hüquqları aktivisti Vüsalə Hacıyeva ilə transların əmək bazarına çııxışını, iş sahəsində üzləşdiyi təcrübələrini müzakirə etmişik.

Podkast səni həm də transların əmək bazarında qarşılaşıdığı çətinliklərlə mübarizədə həmrəyliyə çağırır.

Trans Maskulin Tranzisiya | Nəfəs LGBTİ

Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansı Mental Sağlamlıq podkastlar seriyasını qürurla təqdim edir.

Seriyamızın ilk mövzusu “Trans maskulin tranzisiya” və qonağımız isə Azad Bakhtidir. Azadın 25 yaşı var, o, trans kişidir və vegan, transfeminist aktivistdir. Bu podkastda Azad ilə Azərbaycan reallığında transların apardığı yaşam mübarizəsindən: 

  • ASAN Xidmətin nümunəsində transfobik bürokratiya;
  • Trans görünməzliyi və buna təsir edən sosyal, iqtisadi, siyasi amillər;
  • Trans kişilərin qadın təcrübələrinin (sosiallaşmasının) yox sayılması;
  • Trans qətlləri və intiharları;
  • Trans-həssas sağlamlıq xidmətlərinin, o cümlədən psixoloq və psixoterapevtlərin çatışmazlığı

və trans həyatları çətinləşdirən bu və ya digər amillərin mental sağlamlığa bir-başa və dolayısı təsirləri barədə söhbət etmək imkanımız olub.

Podkasta SoundCloud və ya Spotify platforması üzərindən qulaq asa bilərsiz.

Öz təcrübələrini bölüşdüyü üçün Azada, transların apardığı həyat mübarizəsini və trans-inklüziv siyasətlərin əhəmiyyətini podkastı paylaşaraq görünən edən dinləyicilərimizə təşəkkür edirik.

İl ərzində 327 Trans Öldürülüb | Transgender Avropa

Trans cinayətlərinin monitorinqi; bir il ərzində ən azı 327 trans və gender fərqliliyi olan insanın öldürüldüyünü bildirib.

Transgender Avropa 20 Noyabr Nifrət Cinayətinin Qurbanları Transların Beynəlxalq Anma Günü öncəsi trans cinayətlərinin sayını açıqlayıb.

1 oktyabr 2021-ci il və 30 sentyabr 2022-ci il tarixləri arasında 327 trans və gender fərqliliyi olan insan öldürülüb.

222 keys ilə Latın Amerikası və Karib hövzəsi ölkələri ən çox qətlin qeydə alındığı region olaraq qalıb.

Dünyada öldürülən transların 95%-i trans qadınlar olub. Öldürülən və peşəsi məlum olan transların yarısı seks işçiləri olub. Avropada öldürüldüyü bildirilən transların 36 faizi immiqrant olub. Cinayətlərin 35 faizi küçədə, 27 faizi isə transların öz evində törədilib.

Azərbaycanda təkcə bu il ərzində baş vermiş seksual oriyentasiya və gender əsaslı zorakılıq halları və nifrət cinayətlərinin Nəfəs LGBTİ Alyansından olan Əli Məlikova məlum olanların siyahısına buradan baxa bilərsiz.

Tranzisiya Seçim Deyil | Rose Golden

“Tranzisiya seçim deyil” məqaləsi Rose Goldenin 22 iyun 2022-ci ildə dərc olunmuş “Transitioning *Isn’t* a Choice” məqaləsinin azərbaycancalaşdırılmış versiyasıdır.

OK, elədir. Başlıq sizə yalan deyir, üzr istəyirəm. Amma söz verirəm ki, bu başlığın məntiqi qısa müddət sonra aydın olacaq. Odur ki, başlayım…

Trans olmağın bir qərar olduğunu düşünməyə cəsarət edən insanlara “tranzisiya seçimdir, trans olmaq seçim deyil” demək bu gün çox populyardır – bu, əlbəttə ki, belə deyil, mən kim olduğumu inkar etmədən izah etməyə vaxt sərf etməkdən imtina edirəm. Lakin bu yaxınlarda ifadənin ikinci hissəsi məni düşündürdü. Əlbəttə ki, nəzəri cəhətdən məntiqlidi: Tranzisiya bir fəaliyyətdir və biz fəaliyyətlərimizi həyata keçirməyi seçirik. Bununla belə, tranzisiyanı insanın seçdiyi bir şey kimi qələmə verəndə, bir fəaliyyəti həyata keçirməyin nə demək olduğuna dair əsl suala məhəl qoymayaraq görməzdən gəlirik. Tranzisiya etməməyi seçmək tranzisiyanı etmək qədər özümüzə aid bir bəyandır. Dolayısı ilə, tranzisiyanı bir seçim kimi çərçivələmək; heç bir şey etməməyi daha az məhsuldar fəaliyyət kimi göstərir.

Bir anlıq təsəvvür edin ki, siz boş otaqdasınız və qarşınızda bir qapı var. İndi edə biləcəyiniz seçimlərdən biri o qapını açıb otağı tərk etməkdir. Heç nə etməsəniz, o qapını açmasanız nə olacaq? Yaxşı, tutaq ki, heç bir addım atmadınız. Alternativ fəaliyyət (otaqdan çıxmaq) yerinə boş fəaliyyəti (heç nə etməmək) seçdiniz. Bu bir seçim idi: heç nə etməməyi seçdiniz. Heç bir şey etməmək də bir seçimdir və onun da öz nəticələri var. Məsələn, boş otaqda ilişib qalmaq…Deməli, otaqdan çıxmağın dəyişikliklərə səbəb ola biləcəyi kimi özünüzü otağı tərk etməkdən məhrum etməklə özünüzdə dəyişikliklər etmiş olursunuz. 

Mən tranzisiya edərkən kiçik addımlar atdım. Əvvəlcə məktəbdə ətək geyinməyə başladım, əvəzliklərimi (ingilis dili gender-neytral dil olmadığı üçün) təyin etdim. Sonra gender disforiyasına görə əvəzliklərimi yenidən dəyişdim. Adımı dəyişdim, sonra estrogen, lazer epilyasiyası… saydıqca siyahı davam edir. Bu dəyişikliklərin hər biri o vaxt üçün böyük addımlar kimi görünürdü və elə idi də. İnkar etməyəcəyəm ki, ətək geyinmək, səsimi dəyişmək qorxulu idi, oğlan kimi görünən gənc qız üçün bu, dəhşər dərəcədə ürküdücü şeylər idi. Amma bu, o vaxt düşündüyüm qədər fəaliyyət və durğunluq arasındakı fikir ayrılığı kimi deyildi. Bunları yerinə yetirmək çətinliklər gətirirdi, lakin eyni zamanda, etməmək də, əsasən daxili olsa da, öz ilə birlikdə mücadilələrini də gətirəcəkdi. Etdiyim hər bir seçim (yenə də bu söz!) həyəcan və imkanlar və onların gətirəcəyi ağrıları ölçürdü. Yolda atdığım hər addım bir seçim, bir növ yol ayrıcı idi. Fəaliyytəsizlik hər dəfə eyni səy və ağrıya səbəb olurdu. Yəni belə, silsilə seçimlər…Lakin onların heç biri sadəcə olaraq “Bunu et, ya da etmə” seçimi deyildi, “Necə bir gələcək istəyirsən?” seçimi idi. 

Biz insanlar atalar sözləri ilə hər şeyi sadələşdirməyə meylliyik. Həyatın cəhənnəm qədər qarışıq olduğunu qəbul etmək əvəzinə, ümumi səciyyəli qayda-qanunları adlandırırıq. Əlimizdə olan bir neçə fırıldaq kodlar da bu sözlərdə toplanıb. Təqlidlər orijinalın tərifini göylərə çıxardır. Sevgi elə sevgidir. Çörək verən əli kəsmə. Belə olan halda, sahib olduğumuz hər ifadəni universal qəbul etmək asandır… Baxın, yoldaşlar, buraa səhv edirik. “İnsanlarla səninlə necə rəftar etmək istəyirsənsə, elə davran” demək oyun oynamaq üçün əladır, lakin bu, tərəflər qəyyumluq mübahisəsində qeyri-bərabər ittihamları bölüşdükdə işləmir. Eynilə, “Trans olmaq seçim deyil, tranzisiya seçimdir” demək TERF-ləri susdurmaq üçün əla bir yoldur, lakin mənim trans təcrübəmi tam olaraq təsvir etmir. Tranzisiyanın bir seçim olduğunu iddia etdikdə, tranzisiya etməməyin də bir seçim olduğunu bilməliyik. Biz bir şey etməməyi seçməkdə olan gücə laqeyd qala bilmərik. Və sıfır nöqtəsindən qaçmaq bir şey etmək istəmək qədər tutarlı bir səbəbdir. 

Bu çərçivə tranzisiya sualını “bəli və ya yox”dan “bu və ya digərinə” kimi dəyişir. Biz transların bu seçimləri var, hər ikisi də eyni dərəcədə vacibdir. Birini seçmək məcburiyyətində olduğunuzu bildiyiniz zaman tranzisiya etdiyinizi söyləmək daha asan olacaq. Bilirsiniz ki, status-kvonuz nə olursa olsun təsirlənəcək. Tranzisiya etməməy seçsəniz də, həyatınız dəyişəcək. Otaqda qalmaq vəziyyəti dəyişir, gələcəyə hərəkət verir. Fəaliyyətsizlik fəaliyyətdir. Beləliklə, kim olmaq istədiyinizə və ya cəmiyyətin kim olmanızı istəyinə bağlı qalmaq sizdən asılıdır. Bu, həmişə sizin qərarınızdır. Bu, həmişə tam, həmişə nəticə verən seçiminizdir.

*Tranzisiya insanın öz gender ifadəsini və/yaxud bədənini gender kimliyinə uyğunlaşdırmaq üçün üzərinə götürdüyü prosesdir. Bu, uzun müddət ərzində baş verən mürəkkəb bir prosesdir və tranzisiyanı əhatə edən addımlar insandan insana dəyişir.

Dovşan Getmək Qərarına Gəlir | Sənədli-eksperimental Film

“Dovşan getmək qərarına gəlir” sənədli-eksperimental filmi beynəlxalq festivalda nümayiş olunub. Film Azərbaycanda trans qadınların ortaq təcrübələri və problemlərini əks etdirir. Bu barədə filmin rejissoru Vüsalə Hacıyeva Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansına bildirib. 

Sentyabrın 28-də Norveçin Oslo/Fusion International Film Festivalında dünya premyerası baş tutan filmin rejissoru Vüsalə Hacıyeva, produseri isə Durna Səfərovadır. Nümayişdən sonra filmin yaradıcı heyəti ilə Azərbaycanda kuir vətəndaşların vəziyyəti barədə müzakirə təşkil edilib.

“Dovşan getmək qərarına gəlir”

“Mənim üçün öz hekayələrimizi danışmağımız və insanların bu hekayələri bizim perspektivimizdən eşitməsi vacibdir.”

“Dovşan getmək qərarına gəlir” sənədli-eksperimental filmi Vüsalənin yaşadığı təcrübələrdən bəhs edir. Film Vüsalənin yadında qalan ilk həyəcanlı uşaqlıq xatirəsi ilə başlayır: “İlk dəfə anamın qarderobunda olan paltarı evdə heç kimin olmadığı vaxt geyinmişdim, güzgünün qarşısında dayanıb oynayırdım. Yəqin ki, həmin günə qədər olan ən həyəcanlı anlardan biri idi bu mənim üçün.”

“Filmi çəkməkdə məqsədim ilk olaraq baş verənləri şəxsi zəmində özüm üçün analiz etmək və həyatımın tranzisiyadan sonrakı illərinə kənardan baxa bilmək istəyidir. Reprezentasiya olaraq bizim özümüzün öz hekayəmizi danışması və insanların bu hekayələri bizim dilimizdən eşitməsi mənim üçün vacibdir”, – Vüsalə qeyd edib.

“Ev həmişə komfort zonası olmur. Hərdən ev əsl cəhənnəmə çevrilə bilir. Əgər qaldığın məkan, doğma şəhərin və ətrafdakı hər şey sənə diskomfort yaradırsa və son damla olaraq həyatın fiziki təhlükədədirsə, yeganə alternativ qaçmaq olur. Məhz elə bu məni planlaşdırmadığım səyahətə – Tbilisiyə gətirdi. Yeni şəhərdə yeni həyata adaptasiya olmaq, özümlə gətirdiyim problemləri həll etmək və “sonra nə olacaq?” sualına cavab tapmalıyam”, – deyə filmin sinopsisində qeyd olunub.

Rejissorluq üzrə təhsil almış Vüsalə Hacıyeva həmçinin şairə və bloq yazarıdır. Azərbaycan dilində translara dair mövzulara fokuslanan ilk platforma olan Transvisionary təşəbbüsünün həmtəsisçisidir. 

Azərbaycan LGBTİ+lər üçün Avropanın ən pis ölkələrindən biridir. Xüsusilə trans icması zorakılıq və təqiblərə məruz qalır. Buna baxmayaraq, LGBTİ+ icması heç bir halda susmur. 

Mediada LGBTİ+ məsələlərinin ədalətli, dəqiq və əhatəli işıqlandırılması LGBTİ+lər və həyatımıza təsir edən məsələlər haqqında ictimai məlumatlılığın və anlayışın genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. LGBTİ+lərin qəbullanması və görünür olması artmağa davam etsə də, icmamız, xüsusən də translar sistemik ayrı-seçkilik, epidemik səviyyələrdə mənfi siyasət və hücumlarla üzləşməyə davam edirlər. 

İLGA-Avropanın son hesabatlarına əsasən, Azərbaycan 49  ölkə arasında siyasi, sosial və hüquqi cəhətdən LGBTİ+lərin yaşaması üçün ən pis ölkədir. 

Nərimanov parkında trans qadın bıçaqlanıb

Yerli trans icmasının verdiyi məlumata əsasən, sentyabr ayının 17-də Bakının Nərimanov parkında trans qadın 11 bıçaq zərbəsi ilə qətlə yetirilib. Hadisə barəsində Minority Azərbaycan yazıb. LGBTİ+ aktivisti Əli Məlikov qadının meyitinin morqların birində olduğunu, lakin tapılmadığını bildirib.

“Mən bir müddət əvvəl Malakan parkında polis reydi olduğunu və transların tutulduğunu yazmışdım. İndi eşitdim ki, həmin tutulan şəxslərdən biri bu trans qadın olub və polis qadının saçını qırxıbmış,” – deyə Məlikov əlavə edib.

Hadisə ilə bağlı trans qadının qohumları Nərimanov rayon polis bölməsinə müraciət edib. Polisdən onlara qadının öldürülmədiyini, 39 və ya 18-ci polis bölməsinin onu 10 sutka inzibati qaydada həbs etdiyini bildiriblər. Lakin qohumlar həmin polis bölmələrinə axtarış üçün getdikdə isə polislər qadının burada olmadığını deyiblər.

“Qadın sadəcə yoxa çıxıb, nə polis bölməsindədir, nə də morqda,” – Əli Məlikov bildirib. Polis trans qadının öldürülmədiyini iddia edib. Trans qadının rəfiqələri isə anasına 11 bıçaq zərbəsi ilə qətlə yetirildiyini deyiblər. Hazırda qadının harada olmaası ilə bağlı heç bir məlumat əldə edilməyib. 

Qeyd edək ki, qətlə yetirilən trans qadının bir müddət əvvəl TikTok sosial şəbəkəsində videosu yayılıb. Videoda qadının sadəcə metroda gəzdiyi görülüb. “Sadəcə metroda gəzdiyi üçün videosunu TikToka qoymuşdular və yüzminlərlə insanın qarşısında hədəf göstərmişdilər,” – deyə Əli Məlikov Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansına bildirib. 

Mediada nifrət cinayəti xəbərlərinin ədalətli, dəqiq və əhatəli işıqlandırılması LGBTİ+lər və həyatımıza təsir edən məsələlər haqqında ictimai məlumatlılığın və anlayışın genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. LGBTİ+lərin qəbullanması və görünür olması artmağa davam etsə də, icmamız, xüsusən də translar sistemik ayrı-seçkilik, epidemik səviyyələrdə mənfi siyasət və hücumlarla üzləşməyə davam edirlər. 

İLGA-Avropanın son hesabatlarına əsasən, Azərbaycan 49  ölkə arasında siyasi, sosial və hüquqi cəhətdən LGBTİ+lərin yaşaması üçün ən pis ölkədir. 

Bakı Bulvarında Trans Qadına Hücum olub

Sentyabr ayının 7-də səhər saatlarında bulvarda trans qadın Emili Hacızadəyə hücum olub. LGBTİ+ aktivisti Əli Məlikov Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansına bildirib ki, hücum edənlər bulvar mühafizəçiləri olublar.

Emilinin köynəyini çıxardıb fəvvarə kənarında oturmasını mühafizəçilərdən biri icazəsiz şəkildə videoya alıb. Emili ondan videonu silməsini tələb edib və 102-ə zəng edəcəyini bildirib. Mühafizəçi isə “S*kimə ki! Çağır, kimi istəyirsən, çağır!” – deyə cavab verib.

“Daha əvvəl də hücum etmişdilər və Emili ilə birlikdə 9-cu polis bölməsində şikayət ərizəsi yazmışdıq,” – deyə Məlikov əlavə edib. “Bu dəfə bulvarda baş verən hücuma görə Emilini 39-cu polis bölməsinə çağırdılar, tək getməsin deyə evə gəlməsini istədim.”

Qeyd edək ki, Emili Hacızadə LGBTİ+ aktivisti Əli Məlikovla birlikdə avqustun 20-də naməlum şəxslər tərəfindən hücuma məruz qalıblar. 

Emili ailəsi tərəfindən də zorakılığa məruz qalıb. Əli Məlikovun sözlərinə görə, ailəsi onu ölümlə hədələyib.

[Bakıda LGBTİ+ Aktivisti və Trans Qadına Hücum olub]

Mediada nifrət cinayəti xəbərlərinin ədalətli, dəqiq və əhatəli işıqlandırılması LGBTİ+lər və həyatımıza təsir edən məsələlər haqqında ictimai məlumatlılığın və anlayışın genişləndirilməsində mühüm rol oynayır. LGBTİ+lərin qəbullanması və görünür olması artmağa davam etsə də, icmamız, xüsusən də translar sistemik ayrı-seçkilik, epidemik səviyyələrdə mənfi siyasət və hücumlarla üzləşməyə davam edirlər. 

İLGA-Avropanın son hesabatlarına əsasən, Azərbaycan 49  ölkə arasında siyasi, sosial və hüquqi cəhətdən LGBTİ+lərin yaşaması üçün ən pis ölkədir. 

“A və 24 Digərləri” Filmi

Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansı yeni podkastını təqdim edir. Podkastımızın budəfəki mövzusu Vüsalə Hacıyeva tərəfindən hazırlanmış “A və 24 Digərləri” filmi və Vüsalənin yaradıcılığıdır. Bu podkastda Nivər və qonaq kimi dəvət olunan “Transvisionary” təşəbbüsünün təsisçisi və rejissor Vüsalə Hacıyeva film və Vüsalənin yaradıcılığı haqqında danışıblar. 

Bakıda trans qadın seksual qısnamaya məruz qalıb

19 yaşlı trans qadın Karmen 11 avqust Bakı metrosunda seksual qısnamaya məruz qalıb.

Zərərçəkmişin sözlərinə görə, metro basabas olduğundan bir neçə qatar buraxdıqdan sonra növbətisinə minmək qərarına gəlib. Qatara mindikdən sonra bir kişi onun qolundan tutaraq üzr istəyib, daha sonra cinsiyyət orqanını ona sürtməyə başlayıb. Müqavimət göstərən Karmeni həmin kişi bu dəfə belindən tutaraq özünə tərəf çəkib və penisini ona sürtməyə davam edib.

“Həmin anda psixoloji sarsıntı keçirdiyim üçün panikaya qapılmışdım, heç kimdən kömək istəyə bilmədim”, – deyə Karmen bildirib. “Növbəti dayanacaqda qapılar açılan kimi özümü platformaya atdım və kişinin üzünə baxmadan oradan uzaqlaşdım. İyrənc idi, ürəyim bulanırdı”, – deyə o, əlavə edib.

“Metrodan uzaqlaşdım, rəfiqələrimin yanına getdim. Baş verənləri onlara danışdım. Onlar mənə izah etdilər ki, bu, yanlış bir şeydir. Səsini çıxardıb kömək istəyərdin. Mən isə donub qaldığım üçün nə edəcəyimi düşünə bilməmişdim.”

Axşam saat 10 radələrində Karmen 20 Yanvar metro stansiyası yaxınlığında avtobus gözləyərkən yenidən başqa bir kişi tərəfindən zorakılıqla qarşılaşıb. Naməlum şəxs onu izləyərək seks təklif edib. “Avtobusun gəlmədiyini görüb, 92 nömrəli avtobusun buradan keçib-keçmədiyini soruşdum. Bir qədər dayancaqda gözlədim, avtobus gəlmədiyi üçün ayaqla getməyi qərarı aldım. Yolla gedərkən bir nəfərin məni izlədiyini hiss etdim”, – deyə Karmen bildirib.

trans qadın

Zərərçəkənin sözlərinə görə, onun arxasınca düşən şəxs qaçaraq ona yaxınlaşıb və Biləcəriyə necə gedəcəyini soruşub. Daha sonra isə “sizdə qız gözəlliyi var” deyərək, “cinsiyyət orqanını ağzında hiss etməyi” təklif edib və yol boyunca davamlı şəkildə bu fikirləri təkrar edib. Bir qədər getdikdən sonra, nəhayət, zərərçəkən həmin şəxsdən qurtularaq, izi itirməyə nail olub.

Azərbaycanda trans qadın olmaq, istənilən zaman və istənilən yerdə nifrət nitqi və ya nifrət cinayəti olmaq, zorakılıqla qarşılaşmaq deməkdir. Nəfəs LGBTİ Azərbaycan Alyansından Vahid Əliyevin sözlərinə görə, ölkədə LGBTİ+lər kütləvi şəkildə ayrı-seçkiliklə üzləşirlər. Onların hüquqlarını qoruyacaq qanunlar yoxdur, anti-diskriminasiya aktı qəbul olunmalıdır. Translar üçün bu, gündəlik həyatlarını davam etdirməyin təhlükəli olduğunu göstərir.

Qeyd etmək istərdik ki, İLGA-Avropa təşkilatının son Göy Qurşağı hesabatına əsasən, Azərbaycan LGBTİQ+ hüquqlarına və ölkədəki LGBTİQ+lərin vəziyyətinə görə, Avropanın ən pis ölkələri siyahısındadır.